ponedeljak , 26 septembra 2022
Početna / Vijesti / Kultura / LJUBOMIR DURKOVIĆ-JAKŠIĆ – NAJISTAKNUTIJI ISTRAŽIVAČ PROŠLOSTI PLJEVALJSKOG KRAJA(Povodom 115 godina od rođenja i 25 godina od upokojenja)

LJUBOMIR DURKOVIĆ-JAKŠIĆ – NAJISTAKNUTIJI ISTRAŽIVAČ PROŠLOSTI PLJEVALJSKOG KRAJA(Povodom 115 godina od rođenja i 25 godina od upokojenja)

U plejadi velikih stvaralaca, naučnih i kulturnih poslenika, koji su svojim životom i stvaralaštvom vezani za pljevaljski kraj, istaknuto mjesto zauzima dr Ljubomir Durković Jakšić (1907-1997). Ove godine navršilo se 115 godina od rođenja i 25 godina od upokojenja ovog naučnika enciklopedijskih znanja i naučnih interesovanja, pa je to prilika da se osvrnemo na njegov život i njegovo voluminozno naučno djelo. 
Ljubomir Durković-Jakšić je bio istaknuti njegošolog, bibliolog, bibliograf, polonista, crkveni istoričar i istraživač prošlosti pljevaljskog kraja. O bogatstvu i raznovrsnosti njegovog naučnog opusa kojim je trajno zadužio srpsku nauku i srpsku kulturu svjedoči njegova bibliografija koja sadrži više od hiljadu i petsto bibliografskih jedinica. 
Ljubomir Durković-Jakšić je rođen 12. decembra 1907. godine u selu Vrela, nedaleko od Žabljaka, kao osmo, najmlađe dijete oca Radosava i majke Pave rodom Raičević iz Šaranaca. Osnovnu školu je završio u Vrelima, nižu gimnaziju u Pljevljima, a Bogosloviju na Cetinju 1930. godine. Školske 1930/1931. služio je vojni rok u Ministarstvu vojske i mornarice u Beogradu i istovremeno bio student Pravoslavnog bogoslovskog fakulteta na kome je položio sve ispite iz prve godine. Kao odličan student, uz preporuku patrijarha Varnave, dobija stipendiju Poljske pravoslavne crkve i kao njihov pitomac nastavlja studije u Varšavi. Bogoslovski fakultet završava 1934. i dobija diplomu magistra Pravoslavne teologije. Nakon toga upisuje Filozofski fakultet u Varšavi – grupa za istoriju, i Pravni fakultet i iste završava: Filozofski 1937, a Pravni u oktobru 1938. godine, i dobija zvanje magistra prava. Na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Varšavi 22. juna 1937. odbranio je doktorsku tezu ,,Petar Drugi Petrović Njegoš 1813-1851 vladika i vladar“ kao prvi Jugosloven na tu temu, i ostao kao predavač kanonskog pravoslavnog prava. Doktorat je sledeće godine objavljen u Varšavi. U toku studija je radio kao lektor srpskog jezika u Istočnom institutu i bio zamjenik dopisnika za štampu u Poslanstvu Kraljevine Jugoslavije. Kada je 1939. Njemačka okupirala Poljsku, priključuje se pokretu otpora okupatoru. 
U martu 1940. vraća se u Beograd, gdje je primljen u službu u kabinetu patrijarha srpskog Gavrila. Za vrijeme okupacije radio je u patrijaršijskoj biblioteci. Nakon 1945. godine, kao prvi saradnik profesora Bogoslovskog fakulteta i upravnika Muzeja SPC dr Radoslava Grujića radi na vraćanju, smještaju, obradi i katalogizaciji vraćenog kulturno-istorijskog i crkvenog blaga koje je bila opljačkala NDH iz poharanih manastira Slavonije, Srema i Fruške Gore. Godine 1947. izabran je za docenta na Bogoslovskom fakultetu u Beogradu gdje je predavao Istoriju srpske pravoslavne crkve. Radi usavršavanja jedno vrijeme je boravio na Kapadokijskom univerzitetu u Atini. U julu 1954. napustio je mjesto vanrednog profesora Bogoslovskog fakulteta i zaposlio se u Univerzitetskoj biblioteci ,,Svetozar Marković“, gdje je na osnovu svojih naučnih radova 1955. izabran za naučnog saradnika, a 1958. za naučnog savjetnika u kom zvanju će ostati sve do penzionisanja 1976. godine. 
Odmah poslije rata imenovan je za spoljnog saradnika Istorijskog instituta Srpske akademije nauka i umjetnosti, a 1950. je izabran za redovnog člana Istorijskog instituta Crne Gore na Cetinju. Istovremeno je predavao Osnove nauke o knjizi i Istoriju knjižarstva u Bibliotekarskoj školi u Beogradu. 
	Upokojio se u Beogradu 16. marta 1997. Svečano ispraćen iz prestonice, sahranjen je, po sopstvenoj želji, u porti manastira Divostin nedaleko od Kragujevca. Opijelo su držali episkopi: šumadijski Sava, njegov dugogodišnji prijatelj, i žički Stefan sa brojnim monaštvom i sveštenstvom. Ispred Srpske pravoslavne crkve od ovog uglednog teologa i naučnika oprostio se tadašnji dekan Bogoslovskog fakulteta dr Dimitrije Kalezić, a ispred prijatelja i saradnika akademik Aleksandar Mladenović. 
	Odlukom Svetog arhijerejskog sinoda SPC 1988. godine odlikovan je ordenom Svetog Save I stepena. Oktobarsku nagradu Grada Beograda dobio je 1974. 
	Ljubomir Durković-Jakšić je stvorio voluminozno naučno djelo. Vjerujemo da nećemo pogriješiti ako ustvrdimo da nijedan Durmitorac nema tako bogat i raznovrstan naučni opus kao što ga ima Ljubomir Durković-Jakšić. Po obrazovanju teolog, pravnik i istoričar, po profesionalnoj opredijeljenosti istoričar, jedan od naših najvećih njegošologa, veliki poznavalac i proučavalac starih srpskih knjiga, bibliotekarstva i knjižarstva, – Ljubomir Durković-Jakšić je čitav život posvetio nauci. Ogledao se u mnogim naučnim oblastima, a najviše traga je ostavio u njegošologoji, istoriji Srpske pravoslavne crkve, bibliografiji i bibliologiji. Više od šezdeset godina intenzivnog stvaralačkog rada: naučnog, profesorskog, publicističkog, bibliotečkog, – svrstava ga u red najistaknutijih srpskih naučnih, kulturnih i crkvenih djelatnika 20. vijeka.
	Počeci njegovog bogatog i raznovrsnog naučnog stvaralaštva vezani su za proučavanje Njegoša. Ovaj istaknuti njegošolog bio je pedantni istraživač Njegoševog života i Njegoševe djelatnosti kao vladara i vladike. Durkovićevi radovi o Njegošu rezultat su njegovih opsežnih istraživanja koja su trajala decenijama – u srhivima i bibliotekama širom Evrope i bivše Jugoslavije. Ljubomir Durković-Jakšić je bio jedan od prvih srpskih intelektualaca i javnih djelatnika koji je argumentovano ustao protiv rušenja Njegoševe zadužbine na Lovćenu. Afirmaciji istine o Njegoševoj kapeli na Lovćenu i odbrani kapele od varvarskog rušenja, Durković je posvetio tri knjige i desetine rasprava i članaka. Na temelju ogromnog broja dokumenata predočio je veličanstvenu istoriju kapele na Lovćenu, i njenu utkanost u život i djelo Njegoševo, kao i u duhovno biće čitavog srpskog naroda. 
	Kao jedan od najznačajnijih srpskih crkvenih istoričara, Ljubomir Durković-Jakšić je sa posebnom posvećenošću proučavao kanonsko-pravni status i istorijski značaj i ulogu Cetinjske (Crnogorske) mitropolije. O toj temi je napisao niz studija, članaka i tekstova, kao i jednu knjigu – ,,Mitropolija crnogorska nikada nije bila autokefalna“, koja predstavlja sintezu njegovog bavljenja problemom kanonsko-pravnog statusa Cetinjske mitropolije. Posebnu pažnju je posvećivao sagledavanju specifičnosti položaja Cetinjske mitropolije u Srpskoj pravoslavnoj crkvi u periodu od nasilnog ukidanja Pećke patrijaršije 1766. od strane Turaka, pa do njene obnove i uspostavljanja redovnog stanja u Srpskoj crkvi – 1920. Razmatrajući taj problem, Durković je otklonio sve nedoumice u pogledu interpretacije određenih iskaza o navodnoj autokefalnosti Crnogorske mitropolije. On je znalački skupio, raščlanio i objasnio mnogobrojne činjenice koje nepobitno dokazuju da Crnogorska mitropolija nikada nije bila autokefalna. 
	Poseban segment njegovog naučnoistraživačkog rada predstavlja proučavanje prošlosti pljevaljskog kraja. Pljevlja su grad za koji je Ljubomir Durković bio snažno emotivno vezan. U Pljevlja je došao kao trinaestogodišnji dječak, otisnuvši se ,,u svijet“ ispod svog rodnog Durmitora. Tu je završio nižu gimnaziju i stasao. Pljevlja je smatrao ključnim mjestom u Raškoj oblasti, što su ona objektivno i bila; dvjesta godina su bila sjedište Hercegovačkog sandžaka, a zahvaljujući manastiru Svete Trojice Pljevlja su bila srpski kulturni i duhovni centar Raške oblasti i Stare Hercegovine. Durković je tokom čitavog svog stvaralačkog vijeka sakupljao arhivsku građu – dokumenta i materijale za pisanje monografije o pljevaljskom kraju i manastiru Sveta Trojica. 
	To monumentalno djelo iz njegove zaostavštine, naslovljeno ,,Pljevlja i manastir Sveta Trojica“, ugledalo je svjetlost dana petnaest godina nakon njegovog upokojenja – 2012. godine. Podnaslov djela – ,,Borba protiv rasrbljivanja do oslobođenja od Turaka 1912. godine“ preciznije ukazuje na sadržaj ove knjige koja predstavlja životno djelo velikog i neumornog pregaoca u izučavanju istorije ovoga naroda. Nažalost, ovo obimno djelo (od skoro hiljadu i petsto strana) koje, po riječima njegovog autora, govori ,,o značajnoj ulozi Pljevalja i manastira Sveta Trojica u borbi za odbranu i očuvanje srpskog imena i Svetosavskog pravoslavlja u kolevci Stare Raške“, ostalo je nedovršeno. Rukopis je, nakon Durkovićevog upokojenja, predat episkopu šumadijskom – akademiku SANU Savi Vukoviću. Nakon izvjesnog vremena, dat je na čitanje Milu Staniću koji je priredio rukopis za štampu, nakon što je određene dileme i nejasnoće razriješio u saradnji sa akademikom Aleksandrom Mladenovićem. Rukopis je, sa blagoslovom patrijarha srpskog Irineja, objavio Sveti arhijerejski sinod Srpske pravoslavne crkve (2012).
	O prošlosti pljevaljskog kraja, pljevaljskoj gimnaziji i manastiru Sveta Trojica, Ljubomir Durković-Jakšić je pisao i u ,,Pljevaljskim novinama“ i ,,Brezničkim zapisima“.
	Neka ovaj skromni osvrt na život i stvaralaštvo Ljubomira Durkovića-Jakšića bude znak zahvalnosti ovom velikanu srpske nauke i kulture za njegov nemjerljivi doprinos izučavanju prošlosti Pljevalja, Stare Raške i manastira Sveta Trojica, jer je svojim istraživanjima ove važne teme omogućio da se ona pravilno razumije i tumači, i da se sagledava u svjetlosti naučne istine. 

About Pljevaljske Novine

Pogledajte i

Tri nagrade za „San ljetnje noći“

Tri nagrade za pljevaljsku predstavu „San ljetnje noći“, stigle su sa „Međunarodnog festivala humora za …

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena.